GS8_12 | De aride zone
Sommige plekken op aarde zijn zo droog dat er bijna geen druppel water valt. Deze gebieden noemen we de aride zone. In deze zone is de verdamping groter dan de neerslag, waardoor de biosfeer zich op een heel bijzondere manier moet aanpassen. Je vindt hier uitgestrekte gebieden zoals de steppe en verschillende soorten woestijn, waar water de kostbaarste schat is die er bestaat.
De aride zone is het gebied op aarde waar het bijna nooit regent. In de atmosfeer zijn er weinig wolken, waardoor de zon overdag de grond enorm verhit en het 's nachts juist heel koud kan worden. Omdat er in de hydrosfeer een tekort aan water is, zie je in de lithosfeer vaak een kale bodem van zand of rotsen. De weinige planten die er groeien, hebben slimme manieren gevonden om maandenlang zonder regen te overleven.
De steppe is een droog grasland dat op de grens ligt tussen de woestijn en de nattere gebieden. Hier valt net genoeg neerslag voor grassen en lage struikjes, maar te weinig voor bomen. De steppe is een kwetsbare plek in de biosfeer; als het een paar jaar achter elkaar te droog is, kan de steppe veranderen in een woestijn. Dit gebied is vaak de plek waar nomaden met hun vee rondtrekken op zoek naar de laatste groene sprietjes gras.
In een woestijn valt minder dan 250 millimeter regen per jaar, wat extreem weinig is. Er zijn verschillende soorten: in een zandwoestijn zie je de bekende hoge duinen, maar de meeste woestijnen op aarde zijn een rotswoestijn, waar de bodem uit kale stenen en rotsblokken bestaat. Er bestaat ook zoiets als een poolwoestijn; daar is het niet heet, maar zo koud dat alle neerslag bevroren is en planten er net zo min kunnen groeien als in de Sahara.
Midden in de droge woestijn vind je soms een plek vol palmbomen en water: een oase. Een bronoase ontstaat wanneer grondwater uit de lithosfeer op een natuurlijke manier naar de oppervlakte komt. Een rivieroase is een vruchtbare strook land langs een rivier die door de woestijn stroomt, zoals de Nijl in Egypte. Dankzij dit water uit de hydrosfeer kunnen mensen en planten midden in de aride zone toch overleven.
De afwezigheid van neerslag in de aride zone bepaalt hoe de natuur eruitziet. Waar nog een klein beetje water is, vind je de steppe, maar zodra het water echt op is, verandert het landschap in een woestijn. Alleen op plekken waar water uit de diepe grond (bronoase) of van verre bergen (rivieroase) komt, kan de biosfeer zich ontwikkelen tot een groen paradijsje tussen de droge rotsen.
De aride zone is een gebied van extreme droogte waar je vooral de steppe en de woestijn tegenkomt. Gelukkig bieden de bronoase en de rivieroase plekken waar leven toch mogelijk is dankzij water in de bodem. Voor vwo-leerlingen is de extensieve veeteelt een belangrijk voorbeeld van hoe mensen zich aanpassen aan deze droge omstandigheden.
De aride zone is het gebied op aarde waar het bijna nooit regent. In de atmosfeer zijn er weinig wolken, waardoor de zon overdag de grond enorm verhit en het 's nachts juist heel koud kan worden. Omdat er in de hydrosfeer een tekort aan water is, zie je in de lithosfeer vaak een kale bodem van zand of rotsen. De weinige planten die er groeien, hebben slimme manieren gevonden om maandenlang zonder regen te overleven.
De steppe is een droog grasland dat op de grens ligt tussen de woestijn en de nattere gebieden. Hier valt net genoeg neerslag voor grassen en lage struikjes, maar te weinig voor bomen. De steppe is een kwetsbare plek in de biosfeer; als het een paar jaar achter elkaar te droog is, kan de steppe veranderen in een woestijn. Dit gebied is vaak de plek waar nomaden met hun vee rondtrekken op zoek naar de laatste groene sprietjes gras.
In een woestijn valt minder dan 250 millimeter regen per jaar, wat extreem weinig is. Er zijn verschillende soorten: in een zandwoestijn zie je de bekende hoge duinen, maar de meeste woestijnen op aarde zijn een rotswoestijn, waar de bodem uit kale stenen en rotsblokken bestaat. Er bestaat ook zoiets als een poolwoestijn; daar is het niet heet, maar zo koud dat alle neerslag bevroren is en planten er net zo min kunnen groeien als in de Sahara.
Midden in de droge woestijn vind je soms een plek vol palmbomen en water: een oase. Een bronoase ontstaat wanneer grondwater uit de lithosfeer op een natuurlijke manier naar de oppervlakte komt. Een rivieroase is een vruchtbare strook land langs een rivier die door de woestijn stroomt, zoals de Nijl in Egypte. Dankzij dit water uit de hydrosfeer kunnen mensen en planten midden in de aride zone toch overleven.
De afwezigheid van neerslag in de aride zone bepaalt hoe de natuur eruitziet. Waar nog een klein beetje water is, vind je de steppe, maar zodra het water echt op is, verandert het landschap in een woestijn. Alleen op plekken waar water uit de diepe grond (bronoase) of van verre bergen (rivieroase) komt, kan de biosfeer zich ontwikkelen tot een groen paradijsje tussen de droge rotsen.
- Extra – havo & vwo: Om in de aride zone altijd genoeg water te hebben, bouwen mensen vaak een stuwdam in een rivier. Deze enorme muur houdt het water tegen, waardoor er achter de dam een groot kunstmatig meer ontstaat: het stuwmeer. Dit meer dient als een grote voorraadkast voor de hydrosfeer; in droge tijden kan het water uit het meer worden gebruikt voor de landbouw of voor drinkwater. Bovendien kan met het stromende water in de dam elektriciteit worden opgewekt, wat erg handig is voor de mensen die er wonen.
- Extra – vwo: In de grote, droge gebieden van de steppe is de grond niet vruchtbaar genoeg voor akkerbouw, daarom doen mensen daar aan extensieve veeteelt. Dit betekent dat boeren heel veel land nodig hebben voor maar een klein aantal dieren, zoals schapen of geiten. De dieren moeten namelijk grote afstanden afleggen om genoeg gras te vinden in de karige biosfeer. Dit is het tegenovergestelde van intensieve veeteelt (zoals we dat in Nederland kennen), waarbij veel dieren op een klein stukje grond leven. Bij extensieve veeteelt is de balans met de natuur erg belangrijk; als er te veel dieren grazen, krijgt de vegetatie geen kans om te herstellen en slaat de verdroging toe.
De aride zone is een gebied van extreme droogte waar je vooral de steppe en de woestijn tegenkomt. Gelukkig bieden de bronoase en de rivieroase plekken waar leven toch mogelijk is dankzij water in de bodem. Voor vwo-leerlingen is de extensieve veeteelt een belangrijk voorbeeld van hoe mensen zich aanpassen aan deze droge omstandigheden.
Leerdoelen
- Je kunt de kenmerken van de aride zone benoemen en uitleggen waarom de verdamping hier groter is dan de neerslag.
- Je kunt het verschil tussen de steppe en de woestijn omschrijven op basis van de aanwezige plantengroei.
- Je kunt uitleggen op welke twee manieren een oase (bronoase en rivieroase) zorgt voor water in een droog gebied.
- (hv) Je kunt beschrijven hoe mensen met een stuwdam en een stuwmeer de waterhuishouding in de aride zone proberen te regelen.
- (v) Je kunt het begrip extensieve veeteelt uitleggen en analyseren waarom deze vorm van landbouw minder belastend is voor de biosfeer van de steppe dan intensieve veeteelt.
Aan de slag!
Kies één of twee opdrachten uit de bestanden en verwerk jouw keuze duidelijk in je schrift of portfolio. Schrijf de code en titel van de theorie altijd bovenaan je uitwerking.
|
|
|
LeerCheck
- In de aride zone is het overdag bloedheet en 's nachts ijskoud. Welke factor in de atmosfeer ontbreekt er om de warmte vast te houden?
- Waarom vind je op de steppe wel grassen en struiken, maar bijna nooit bomen? Gebruik het begrip neerslag in je antwoord.
- Wat is het belangrijkste verschil tussen een zandwoestijn en een rotswoestijn als je kijkt naar de bodem (lithosfeer)?
- (hv) Noem één voordeel en één nadeel van het bouwen van een stuwdam voor de mensen die langs de rivier wonen.
- (v) Bij extensieve veeteelt hebben dieren heel veel ruimte nodig. Waarom zou het gevaarlijk zijn voor de natuur om te veel dieren op een klein stukje steppe te laten grazen?
Voor de docent
Gebruik werkvormen om de theorie snel en actief te bespreken in de klas. Voor verdieping of toetsing kun je de toetsvragen inzetten als formatieve check of proefwerkmateriaal.
|
|