GS8_11 | De tropische zone
Rond de evenaar ligt de warmste en natste plek op aarde: de tropen. In deze zone is het elke dag zomer en valt er bijna dagelijks een flinke regenbui. In dit hoofdstuk ontdek je waarom de biodiversiteit hier zo enorm hoog is en waarom de natuur verandert van een dicht tropisch regenwoud naar een open savanne als het iets minder vaak regent.
De tropen is de landschapszone rond de evenaar waar de zon het hele jaar door bijna recht boven je staat. In de atmosfeer zorgt dit voor temperaturen die altijd boven de $18\text{°C}$ liggen, zelfs 's nachts. Omdat de warme lucht hier opstijgt, ontstaan er veel wolken en valt er het hele jaar door veel neerslag. Deze combinatie van warmte en vocht is de perfecte motor voor de biosfeer, waardoor planten en bomen hier sneller groeien dan waar dan ook ter wereld.
n de gebieden waar het bijna elke dag regent, groeien de tropische regenwouden. Dit zijn dichte bossen met bomen die wel 60 meter hoog kunnen worden en die hun bladeren het hele jaar door behouden. Omdat de bodem in de lithosfeer door de vele regen vaak weinig voedingsstoffen bevat, hergebruikt het bos alles: dode bladeren worden razendsnel afgebroken en weer opgenomen door de planten. Dit regenwoud is een cruciaal onderdeel van de hydrosfeer, omdat de bomen zelf ook weer heel veel water verdampen, wat later weer als regen naar beneden valt.
Wanneer je verder van de evenaar wegrijst, valt er niet meer elke dag regen. Hierdoor verandert het landschap in een savanne. Een savanne is een tropisch graslandschap met verspreide groepen bomen en struiken. Er is hier een duidelijk verschil tussen een nat seizoen en een droog seizoen. In de droge tijd kleurt het gras geel en verliezen de bomen hun blad om water te sparen, maar zodra de eerste neerslag valt, kleurt alles binnen een paar dagen weer felgroen.
De tropische zone staat bekend om zijn enorme biodiversiteit. Dit woord betekent dat er heel veel verschillende soorten planten en dieren op een klein gebied samenleven. In de tropen vind je meer verschillende soorten vogels, insecten en bloemen dan in de rest van de wereld bij elkaar. Deze rijkdom is kwetsbaar; als de bomen van het regenwoud worden gekapt, verdwijnt de leefplek voor al deze dieren en neemt de biodiversiteit wereldwijd snel af.
De hoeveelheid neerslag in de tropen bepaalt welk landschap je ziet. Waar het altijd regent, ontstaat een tropisch regenwoud met een gigantische biodiversiteit. Wordt de regentijd korter, dan krijg je een savanne waar de planten en dieren zich moeten aanpassen aan periodes van droogte. Zo zie je dat de samenwerking tussen de atmosfeer (regen) en de biosfeer (plantengroei) het gezicht van de tropen bepaalt.
Je moet onthouden dat de tropen een zone zijn van warmte en veel neerslag. Afhankelijk van de hoeveelheid regen vind je er een tropisch regenwoud of een savanne. De enorme rijkdom aan soorten noemen we de biodiversiteit, die door processen als verdringing steeds vaker onder druk komt te staan.
De tropen is de landschapszone rond de evenaar waar de zon het hele jaar door bijna recht boven je staat. In de atmosfeer zorgt dit voor temperaturen die altijd boven de $18\text{°C}$ liggen, zelfs 's nachts. Omdat de warme lucht hier opstijgt, ontstaan er veel wolken en valt er het hele jaar door veel neerslag. Deze combinatie van warmte en vocht is de perfecte motor voor de biosfeer, waardoor planten en bomen hier sneller groeien dan waar dan ook ter wereld.
n de gebieden waar het bijna elke dag regent, groeien de tropische regenwouden. Dit zijn dichte bossen met bomen die wel 60 meter hoog kunnen worden en die hun bladeren het hele jaar door behouden. Omdat de bodem in de lithosfeer door de vele regen vaak weinig voedingsstoffen bevat, hergebruikt het bos alles: dode bladeren worden razendsnel afgebroken en weer opgenomen door de planten. Dit regenwoud is een cruciaal onderdeel van de hydrosfeer, omdat de bomen zelf ook weer heel veel water verdampen, wat later weer als regen naar beneden valt.
Wanneer je verder van de evenaar wegrijst, valt er niet meer elke dag regen. Hierdoor verandert het landschap in een savanne. Een savanne is een tropisch graslandschap met verspreide groepen bomen en struiken. Er is hier een duidelijk verschil tussen een nat seizoen en een droog seizoen. In de droge tijd kleurt het gras geel en verliezen de bomen hun blad om water te sparen, maar zodra de eerste neerslag valt, kleurt alles binnen een paar dagen weer felgroen.
De tropische zone staat bekend om zijn enorme biodiversiteit. Dit woord betekent dat er heel veel verschillende soorten planten en dieren op een klein gebied samenleven. In de tropen vind je meer verschillende soorten vogels, insecten en bloemen dan in de rest van de wereld bij elkaar. Deze rijkdom is kwetsbaar; als de bomen van het regenwoud worden gekapt, verdwijnt de leefplek voor al deze dieren en neemt de biodiversiteit wereldwijd snel af.
De hoeveelheid neerslag in de tropen bepaalt welk landschap je ziet. Waar het altijd regent, ontstaat een tropisch regenwoud met een gigantische biodiversiteit. Wordt de regentijd korter, dan krijg je een savanne waar de planten en dieren zich moeten aanpassen aan periodes van droogte. Zo zie je dat de samenwerking tussen de atmosfeer (regen) en de biosfeer (plantengroei) het gezicht van de tropen bepaalt.
- Extra – havo & vwo: In de tropen gebruiken veel mensen een oude methode om voedsel te verbouwen: zwerflandbouw. Hierbij kappen boeren een klein stukje bos en branden de resten af; de as dient dan als mest voor de lithosfeer. Na een paar jaar is de grond uitgeput en 'zwerft' de boer naar een nieuw stukje bos, terwijl de natuur op het oude stuk weer kan herstellen. Tegenwoordig is er echter sprake van verdringing. Grote bedrijven pakken de grond van deze kleine boeren af om er enorme plantages (zoals palmolie) of veehouderijen aan te leggen. Hierdoor worden de oorspronkelijke boeren verdreven naar minder vruchtbare plekken en krijgt het regenwoud geen kans meer om terug te groeien, wat slecht is voor de natuurlijke balans.
Je moet onthouden dat de tropen een zone zijn van warmte en veel neerslag. Afhankelijk van de hoeveelheid regen vind je er een tropisch regenwoud of een savanne. De enorme rijkdom aan soorten noemen we de biodiversiteit, die door processen als verdringing steeds vaker onder druk komt te staan.
Leerdoelen
- Je kunt de kenmerken van de tropen noemen en uitleggen waarom de combinatie van warmte en neerslag zorgt voor een snelle plantengroei.
- Je kunt omschrijven wat een tropisch regenwoud is en uitleggen hoe dit bos zijn eigen voedingsstoffen hergebruikt.
- Je kunt het verschil tussen een regenwoud en een savanne beschrijven aan de hand van de hoeveelheid neerslag en de seizoenen.
- (hv) Je kunt het proces van zwerflandbouw uitleggen en beschrijven hoe verdringing door grote bedrijven dit systeem en de natuur verstoort.
Aan de slag!
Kies één of twee opdrachten uit de bestanden en verwerk jouw keuze duidelijk in je schrift of portfolio. Schrijf de code en titel van de theorie altijd bovenaan je uitwerking.
|
|
|
LeerCheck
- In de tropen is de motor van de natuur de zon en het water. Waarom valt er rond de evenaar bijna elke dag neerslag?
- Waarom is de bodem (lithosfeer) in een tropisch regenwoud van zichzelf eigenlijk niet zo vruchtbaar, en hoe lossen de planten dit op?
- Hoe passen bomen op de savanne zich aan om de droge tijd in de atmosfeer te overleven?
- (hv) Waarom was zwerflandbouw vroeger niet schadelijk voor het regenwoud, maar zorgt verdringing tegenwoordig wel voor het verdwijnen van de natuur?
Voor de docent
Gebruik werkvormen om de theorie snel en actief te bespreken in de klas. Voor verdieping of toetsing kun je de toetsvragen inzetten als formatieve check of proefwerkmateriaal.
|
|