GS8_8 | Landschapszones
Als je met een vliegtuig van de Noordpool naar de evenaar zou vliegen, zie je de wereld beneden je steeds veranderen. Je vliegt over ijs, door diepe bossen en over hete woestijnen. Deze grote gebieden op aarde noemen we landschapszones. In deze les leer je hoe de verschillende luchtstreken en geofactoren samen bepalen waarom het op de ene plek een jungle is en op de andere plek een ijsvlakte.
Een landschapszone is een groot gebied op aarde waar de geofactoren op een bepaalde manier samenwerken. De belangrijkste factor is vaak het klimaat uit de atmosfeer, want dat bepaalt welke planten er in de biosfeer groeien. In zo’n zone horen de temperatuur, de grondsoort en de plantengroei echt bij elkaar. Daarom ziet een landschapszone in Afrika er heel anders uit dan een zone in Europa; de puzzelstukjes van de natuur zijn daar anders gelegd.
Luchtstreken Om de aarde makkelijk in te delen, kijken we naar luchtstreken. Dit zijn zones die te maken hebben met de afstand tot de evenaar en de hoeveelheid zonlicht die er valt. Hoe verder je van de evenaar afgaat, hoe schuiner de zonnestralen invallen en hoe kouder het wordt. Deze verdeling in luchtstreken is de basis voor de verschillende landschapszones die we op onze planeet vinden.
De luchtstreken bepalen hoe warm het ergens is, wat de motor is achter elke landschapszone. De temperatuur uit de atmosfeer bepaalt namelijk hoeveel water er verdampt uit de hydrosfeer. Dit heeft weer directe gevolgen voor de planten in de biosfeer en de vruchtbaarheid van de lithosfeer. Zo zie je dat een landschapszone eigenlijk één grote machine is waarin alle geofactoren precies op elkaar zijn afgesteld.
Je moet onthouden dat de aarde is verdeeld in verschillende landschapszones, waarin de geofactoren uniek samenwerken. Deze zones ontstaan door de verschillende luchtstreken, van de ijskoude polaire zone tot de hete tropische zone. De hoeveelheid warmte en water bepaalt uiteindelijk of een gebied een bos, een woestijn of een ijsvlakte wordt.
Een landschapszone is een groot gebied op aarde waar de geofactoren op een bepaalde manier samenwerken. De belangrijkste factor is vaak het klimaat uit de atmosfeer, want dat bepaalt welke planten er in de biosfeer groeien. In zo’n zone horen de temperatuur, de grondsoort en de plantengroei echt bij elkaar. Daarom ziet een landschapszone in Afrika er heel anders uit dan een zone in Europa; de puzzelstukjes van de natuur zijn daar anders gelegd.
Luchtstreken Om de aarde makkelijk in te delen, kijken we naar luchtstreken. Dit zijn zones die te maken hebben met de afstand tot de evenaar en de hoeveelheid zonlicht die er valt. Hoe verder je van de evenaar afgaat, hoe schuiner de zonnestralen invallen en hoe kouder het wordt. Deze verdeling in luchtstreken is de basis voor de verschillende landschapszones die we op onze planeet vinden.
- De polaire zone vind je rond de Noord- en Zuidpool. Het is hier het grootste deel van het jaar ijskoud, waardoor de bodem in de lithosfeer vaak bevroren is. Door de lage temperatuur in de atmosfeer groeit er bijna niets in de biosfeer, behalve wat grassen en mossen. Je ziet hier vooral veel sneeuw en ijs, wat weer onderdeel is van de hydrosfeer.
- Nederland ligt in de gematigde zone. Het is hier niet extreem heet en niet extreem koud, en er valt het hele jaar door genoeg regen. Hierdoor is de natuurlijke vegetatie vaak een loofbos met bomen die in de winter hun bladeren verliezen. Omdat het klimaat zo prettig is en de bodem vruchtbaar, verbouwen mensen in deze zone veel voedsel en wonen er erg veel mensen.
- Rond de evenaar ligt de tropische zone. Hier is het altijd warm en regent het bijna elke dag heel hard. Door deze combinatie van warmte en veel water uit de hydrosfeer groeien planten razendsnel. Het resultaat is het tropisch regenwoud, een gebied met een enorme biosfeer waar duizenden soorten dieren en planten leven.
- De aride zone is een ander woord voor de droge zone, zoals we die kennen van woestijnen. In de atmosfeer zijn hier bijna geen wolken, waardoor de brandende zon de lithosfeer overdag enorm verhit. Omdat er bijna geen neerslag valt, is er nauwelijks water voor de biosfeer en groeien er alleen planten die heel lang zonder water kunnen, zoals cactussen.
De luchtstreken bepalen hoe warm het ergens is, wat de motor is achter elke landschapszone. De temperatuur uit de atmosfeer bepaalt namelijk hoeveel water er verdampt uit de hydrosfeer. Dit heeft weer directe gevolgen voor de planten in de biosfeer en de vruchtbaarheid van de lithosfeer. Zo zie je dat een landschapszone eigenlijk één grote machine is waarin alle geofactoren precies op elkaar zijn afgesteld.
- Extra – havo & vwo: We kijken naar twee extra zones die tussen de grote gebieden in liggen. De boreale zone ligt tussen de gematigde en de polaire zone in (denk aan Siberië of Canada). Hier zijn de winters heel lang en koud, waardoor er vooral naaldbossen (taiga) groeien die tegen de vorst kunnen. De subtropische zone ligt juist tussen de gematigde en de tropische zone in, zoals de landen rond de Middellandse Zee. Hier zijn de zomers heet en droog, terwijl de winters mild en nat zijn, wat zorgt voor een heel specifieke vegetatie van planten met leerachtige bladeren die goed tegen de zon kunnen.
Je moet onthouden dat de aarde is verdeeld in verschillende landschapszones, waarin de geofactoren uniek samenwerken. Deze zones ontstaan door de verschillende luchtstreken, van de ijskoude polaire zone tot de hete tropische zone. De hoeveelheid warmte en water bepaalt uiteindelijk of een gebied een bos, een woestijn of een ijsvlakte wordt.
Leerdoelen
- Je kunt uitleggen wat een landschapszone is en beschrijven hoe de verschillende geofactoren hierin met elkaar samenwerken.
- Je kunt de vier grote luchtstreken (polaire, gematigde, tropische en aride zone) benoemen en van elke streek het kenmerkende klimaat omschrijven.
- Je kunt het verband uitleggen tussen de afstand tot de evenaar en de hoeveelheid zonlicht die een landschapszone ontvangt.
- (hv) Je kunt de kenmerken van de boreale zone en de subtropische zone beschrijven en uitleggen tussen welke hoofdzones deze gebieden in liggen.
Aan de slag!
Kies één of twee opdrachten uit de bestanden en verwerk jouw keuze duidelijk in je schrift of portfolio. Schrijf de code en titel van de theorie altijd bovenaan je uitwerking.
|
|
|
LeerCheck
- Waarom ziet een landschapszone in Afrika er totaal anders uit dan die in Noord-Europa? Noem de belangrijkste geofactor die dit verschil veroorzaakt.
- In welke landschapszone wonen de meeste mensen en wat is daar de reden voor als je kijkt naar de temperatuur en de neerslag?
- Noem een plant of dier uit de aride zone en leg uit hoe deze zich heeft aangepast aan het gebrek aan water in de hydrosfeer.
- (hv) Waarom groeien er in de boreale zone vooral naaldbomen en geen loofbomen zoals bij ons in de gematigde zone?
Voor de docent
Gebruik werkvormen om de theorie snel en actief te bespreken in de klas. Voor verdieping of toetsing kun je de toetsvragen inzetten als formatieve check of proefwerkmateriaal.
|
|