GS8_6 | Rivieren
Al het water dat als neerslag op het land valt, wil uiteindelijk weer terug naar de oceaan. Een grote rol hierbij is weggelegd voor de rivier, een natuurlijke stroom water die door het landschap snijdt. In deze les leer je dat niet elke rivier hetzelfde is. Sommige rivieren zijn afhankelijk van de wolken in de atmosfeer, terwijl andere beginnen bij smeltend ijs.
Een rivier is een natuurlijke waterweg die water van een hooggelegen gebied naar een lagergelegen gebied vervoert, zoals een meer of de zee. Rivieren zijn onmisbaar voor de biosfeer, omdat ze drinkwater leveren voor dieren en planten langs de oevers. De vorm van een rivier verandert constant doordat het stromende water zand en klei meeneemt van de bodem. Waar een rivier precies zijn water vandaan haalt, bepaalt hoe de rivier eruitziet gedurende het jaar.
Een regenrivier krijgt bijna al zijn water van neerslag, zoals regen. Dit betekent dat de waterstand in deze rivier direct reageert op het weer in de atmosfeer. Als het in de herfst veel regent, staat het water hoog, maar in een droge zomer kan de rivier bijna droogvallen. De Maas is een goed voorbeeld van een regenrivier; omdat hij geen smeltwater van gletsjers krijgt, is hij erg afhankelijk van de buien boven Frankrijk en België.
Een gletsjerrivier begint hoog in de bergen bij een gletsjer, wat een enorme ijsmassa is die langzaam naar beneden schuift. In het voorjaar en de zomer smelt een deel van dit ijs uit de lithosfeer door de warmte van de zon. Hierdoor stroomt er juist in de warme maanden heel veel water door deze rivieren. In de winter, als alles bevroren is, is de waterstand juist een stuk lager omdat er dan geen ijs smelt.
Een gemengde rivier krijgt zijn water uit twee bronnen: zowel van smeltende gletsjers als van regen. Dit zorgt ervoor dat deze rivieren het hele jaar door een vrij constante stroom water hebben. In de winter voert hij veel regenwater af en in de zomer wordt hij aangevuld met smeltwater. Onze eigen Rijn is een beroemde gemengde rivier; hij begint bij een gletsjer in Zwitserland, maar onderweg naar Nederland komt er ook heel veel regenwater bij via zijrivieren.
Het type rivier bepaalt hoe de waterkringloop in een bepaald gebied werkt. Bij een regenrivier zie je dat de stap van neerslag direct invloed heeft op de stroom. Bij een gletsjerrivier wordt het water eerst "opgeslagen" als ijs voordat het gaat stromen. Een gemengde rivier combineert deze processen, waardoor het water in de hydrosfeer op een heel gelijkmatige manier naar de zee stroomt.
Een rivier is de weg die water aflegt door het landschap. Je hebt verschillende soorten, zoals de regenrivier, de gletsjerrivier en de gemengde rivier, die elk op hun eigen manier water uit de hydrosfeer afvoeren. Voor vwo is het belangrijk om te kijken naar het debiet om te zien hoeveel water er precies stroomt.
Een rivier is een natuurlijke waterweg die water van een hooggelegen gebied naar een lagergelegen gebied vervoert, zoals een meer of de zee. Rivieren zijn onmisbaar voor de biosfeer, omdat ze drinkwater leveren voor dieren en planten langs de oevers. De vorm van een rivier verandert constant doordat het stromende water zand en klei meeneemt van de bodem. Waar een rivier precies zijn water vandaan haalt, bepaalt hoe de rivier eruitziet gedurende het jaar.
Een regenrivier krijgt bijna al zijn water van neerslag, zoals regen. Dit betekent dat de waterstand in deze rivier direct reageert op het weer in de atmosfeer. Als het in de herfst veel regent, staat het water hoog, maar in een droge zomer kan de rivier bijna droogvallen. De Maas is een goed voorbeeld van een regenrivier; omdat hij geen smeltwater van gletsjers krijgt, is hij erg afhankelijk van de buien boven Frankrijk en België.
Een gletsjerrivier begint hoog in de bergen bij een gletsjer, wat een enorme ijsmassa is die langzaam naar beneden schuift. In het voorjaar en de zomer smelt een deel van dit ijs uit de lithosfeer door de warmte van de zon. Hierdoor stroomt er juist in de warme maanden heel veel water door deze rivieren. In de winter, als alles bevroren is, is de waterstand juist een stuk lager omdat er dan geen ijs smelt.
Een gemengde rivier krijgt zijn water uit twee bronnen: zowel van smeltende gletsjers als van regen. Dit zorgt ervoor dat deze rivieren het hele jaar door een vrij constante stroom water hebben. In de winter voert hij veel regenwater af en in de zomer wordt hij aangevuld met smeltwater. Onze eigen Rijn is een beroemde gemengde rivier; hij begint bij een gletsjer in Zwitserland, maar onderweg naar Nederland komt er ook heel veel regenwater bij via zijrivieren.
Het type rivier bepaalt hoe de waterkringloop in een bepaald gebied werkt. Bij een regenrivier zie je dat de stap van neerslag direct invloed heeft op de stroom. Bij een gletsjerrivier wordt het water eerst "opgeslagen" als ijs voordat het gaat stromen. Een gemengde rivier combineert deze processen, waardoor het water in de hydrosfeer op een heel gelijkmatige manier naar de zee stroomt.
- Extra – havo & vwo: Een rivier stroomt nooit alleen, maar maakt deel uit van een stroomstelsel. Dit is het geheel van de hoofdrivier met al zijn zijrivieren en beekjes die erin uitkomen. Het hele gebied dat zijn water via dit stelsel afvoert, noemen we het stroomgebied. De grens tussen twee van deze gebieden heet de waterscheiding. Dit is vaak een hoge rug in het landschap, zoals een bergketen; aan de ene kant van de berg stroomt het water naar de ene rivier, en aan de andere kant naar een heel andere rivier.
- Extra – vwo: Om rivieren precies te kunnen vergelijken, kijken we naar het debiet en het regiem. Het debiet is de totale hoeveelheid water die op een bepaald punt per seconde door de rivier stroomt (gemeten in kubieke meters). Het regiem is de schommeling van dit debiet over een heel jaar. Een regenrivier heeft een heel onregelmatig regiem met hoge pieken bij regen, terwijl een gemengde rivier een veel regelmatiger regiem heeft. Deze begrippen helpen aardrijkskundigen om te voorspellen wanneer er kans is op overstromingen of wanneer er juist te weinig water is voor de scheepvaart.
Een rivier is de weg die water aflegt door het landschap. Je hebt verschillende soorten, zoals de regenrivier, de gletsjerrivier en de gemengde rivier, die elk op hun eigen manier water uit de hydrosfeer afvoeren. Voor vwo is het belangrijk om te kijken naar het debiet om te zien hoeveel water er precies stroomt.
Leerdoelen
- Je kunt uitleggen wat een rivier is en omschrijven hoe deze zorgt voor het transport van water binnen de waterkringloop.
- Je kunt de drie soorten rivieren (regen-, gletsjer- en gemengde rivieren) benoemen en uitleggen waar hun water vandaan komt.
- Je kunt beschrijven waarom een gemengde rivier (zoals de Rijn) het hele jaar door een regelmatige waterstand heeft vergeleken met een regenrivier.
- (hv) Je kunt de begrippen stroomgebied en waterscheiding uitleggen en beschrijven hoe de vorm van het landschap bepaalt waar het water naartoe stroomt.
- (v) Je kunt het verschil tussen debiet en regiem uitleggen en analyseren waarom het regiem van de Maas onregelmatiger is dan dat van de Rijn.
Aan de slag!
Kies één of twee opdrachten uit de bestanden en verwerk jouw keuze duidelijk in je schrift of portfolio. Schrijf de code en titel van de theorie altijd bovenaan je uitwerking.
|
|
|
LeerCheck
- Een rivier snijdt door het landschap. Noem twee dingen die een rivier meeneemt van de lithosfeer (bodem) terwijl hij stroomt.
- In welk seizoen stroomt er het meeste water door een gletsjerrivier? Leg kort uit hoe dat komt door de temperatuur in de atmosfeer.
- Waarom noemen we de Maas een regenrivier en geen gemengde rivier? Gebruik het begrip 'neerslag' in je antwoord.
- (hv) Stel je een bergketen voor. Leg uit hoe deze bergketen kan dienen als een waterscheiding tussen twee verschillende stroomgebieden.
- (v) Als een aardrijkskundige kijkt naar de schommelingen van de waterafvoer over een heel jaar, kijkt hij dan naar het debiet of het regiem? Onderbouw je keuze.
Voor de docent
Gebruik werkvormen om de theorie snel en actief te bespreken in de klas. Voor verdieping of toetsing kun je de toetsvragen inzetten als formatieve check of proefwerkmateriaal.
|
|