GS8_5 | Grondwater
Niet al het water op aarde stroomt in rivieren of zeeën die je direct kunt zien. Een enorme hoeveelheid water zit verstopt in de bodem, vlak onder je voeten. In dit hoofdstuk kijken we naar hoe dit water zich verzamelt en hoe hoog het staat. We gebruiken hierbij begrippen als de grondwaterspiegel en het grondwaterpeil, die bepalen of een kelder droog blijft of dat een plant genoeg te drinken heeft.
Zoals we eerder zagen in de waterkringloop, valt er regelmatig neerslag op de aarde. Een deel van dit water stroomt weg, maar een ander deel zakt door de kleine gaatjes tussen de zandkorrels of kleideeltjes de grond in. Dit proces noemen we infiltratie. Zodra het water de lithosfeer (de aardkorst) binnendringt en daar blijft zitten, noemen we het grondwater. Dit is een onzichtbaar maar superbelangrijk onderdeel van de hydrosfeer.
Als je op het strand een diepe kuil graaft, kom je op een gegeven moment water tegen. De bovenkant van dit water in de grond noemen we de grondwaterspiegel. Boven deze spiegel is de grond wel een beetje vochtig, maar zitten de gaatjes tussen de grondkorrels nog vol met lucht. Onder de grondwaterspiegel zijn alle gaatjes en kieren volledig gevuld met water. Deze grens is niet overal even diep; in de duinen moet je heel diep graven, maar in een polder ligt de spiegel vaak vlak onder het gras.
De hoogte van de grondwaterspiegel ten opzichte van een vast punt (zoals het zeeniveau) noemen we het grondwaterpeil. Dit peil is niet altijd hetzelfde, want het verandert door het weer in de atmosfeer. Als het wekenlang hard regent, stijgt het peil omdat er veel infiltratie is. In een hete zomer verdampt er veel water of zuigen planten uit de biosfeer het water op, waardoor het grondwaterpeil juist daalt. In Nederland proberen we dit peil vaak kunstmatig gelijk te houden met pompen en sluizen, zodat onze huizen niet verzakken en boeren hun land kunnen bewerken.
De hoeveelheid infiltratie bepaalt hoe snel de voorraad grondwater wordt aangevuld. Dit heeft direct invloed op de hoogte van de grondwaterspiegel: veel regen betekent een hoge spiegel. Het uiteindelijke grondwaterpeil laat ons zien of we actie moeten ondernemen, bijvoorbeeld door water weg te pompen om natte voeten te voorkomen. Zo zie je dat het onzichtbare water onder de grond constant reageert op wat er boven de grond gebeurt.
Het belangrijkste om te onthouden is dat grondwater ontstaat door infiltratie van regenwater. De bovenkant van deze watervoorraad heet de grondwaterspiegel en de gemeten hoogte noemen we het grondwaterpeil. Voor havo en vwo is de aquifer een belangrijk begrip, omdat dit de grote ondergrondse lagen zijn waaruit wij ons drinkwater halen.
Zoals we eerder zagen in de waterkringloop, valt er regelmatig neerslag op de aarde. Een deel van dit water stroomt weg, maar een ander deel zakt door de kleine gaatjes tussen de zandkorrels of kleideeltjes de grond in. Dit proces noemen we infiltratie. Zodra het water de lithosfeer (de aardkorst) binnendringt en daar blijft zitten, noemen we het grondwater. Dit is een onzichtbaar maar superbelangrijk onderdeel van de hydrosfeer.
Als je op het strand een diepe kuil graaft, kom je op een gegeven moment water tegen. De bovenkant van dit water in de grond noemen we de grondwaterspiegel. Boven deze spiegel is de grond wel een beetje vochtig, maar zitten de gaatjes tussen de grondkorrels nog vol met lucht. Onder de grondwaterspiegel zijn alle gaatjes en kieren volledig gevuld met water. Deze grens is niet overal even diep; in de duinen moet je heel diep graven, maar in een polder ligt de spiegel vaak vlak onder het gras.
De hoogte van de grondwaterspiegel ten opzichte van een vast punt (zoals het zeeniveau) noemen we het grondwaterpeil. Dit peil is niet altijd hetzelfde, want het verandert door het weer in de atmosfeer. Als het wekenlang hard regent, stijgt het peil omdat er veel infiltratie is. In een hete zomer verdampt er veel water of zuigen planten uit de biosfeer het water op, waardoor het grondwaterpeil juist daalt. In Nederland proberen we dit peil vaak kunstmatig gelijk te houden met pompen en sluizen, zodat onze huizen niet verzakken en boeren hun land kunnen bewerken.
De hoeveelheid infiltratie bepaalt hoe snel de voorraad grondwater wordt aangevuld. Dit heeft direct invloed op de hoogte van de grondwaterspiegel: veel regen betekent een hoge spiegel. Het uiteindelijke grondwaterpeil laat ons zien of we actie moeten ondernemen, bijvoorbeeld door water weg te pompen om natte voeten te voorkomen. Zo zie je dat het onzichtbare water onder de grond constant reageert op wat er boven de grond gebeurt.
- Extra – havo & vwo: We kijken dieper de grond in, naar een aquifer. Dit is een dikke laag in de ondergrond die heel veel water kan vasthouden en ook makkelijk doorlaat, zoals een dikke laag zand of grind. Je kunt een aquifer zien als een soort natuurlijke ondergrondse waterbak. In veel landen is zo’n aquifer de belangrijkste bron voor drinkwater of voor het besproeien van akkers tijdens droogte. Omdat het water in een aquifer soms wel honderden jaren oud is, moeten we voorzichtig zijn dat we het niet sneller oppompen dan dat de waterkringloop het weer kan aanvullen.
Het belangrijkste om te onthouden is dat grondwater ontstaat door infiltratie van regenwater. De bovenkant van deze watervoorraad heet de grondwaterspiegel en de gemeten hoogte noemen we het grondwaterpeil. Voor havo en vwo is de aquifer een belangrijk begrip, omdat dit de grote ondergrondse lagen zijn waaruit wij ons drinkwater halen.
Leerdoelen
- Je kunt uitleggen hoe neerslag door infiltratie verandert in grondwater en welke rol de lithosfeer hierbij speelt.
- Je kunt het begrip grondwaterspiegel omschrijven en uitleggen wat het verschil is tussen de grond boven en onder deze grens.
- Je kunt beschrijven hoe het grondwaterpeil verandert door invloeden uit de atmosfeer (het weer) en de biosfeer (planten).
- (hv) Je kunt uitleggen wat een aquifer is en beargumenteren waarom we voorzichtig moeten zijn met het oppompen van dit drinkwater.
Aan de slag!
Kies één of twee opdrachten uit de bestanden en verwerk jouw keuze duidelijk in je schrift of portfolio. Schrijf de code en titel van de theorie altijd bovenaan je uitwerking.
|
|
|
LeerCheck
- Leg in één zin uit wat er met regenwater gebeurt tijdens infiltratie en waar het water uiteindelijk terechtkomt.
- Je graaft een kuil op het strand tot je bij water komt. Hoe noemen we de bovenkant van dit water en wat zit er in de gaatjes van de grond boven deze grens?
- Noem een reden waarom het grondwaterpeil in een droge zomer omlaag gaat. Denk hierbij aan de verdamping of aan de biosfeer.
- (hv) Waarom wordt een aquifer ook wel een 'natuurlijke waterbak' genoemd en waarom kan deze bak leegraken?
Voor de docent
Gebruik werkvormen om de theorie snel en actief te bespreken in de klas. Voor verdieping of toetsing kun je de toetsvragen inzetten als formatieve check of proefwerkmateriaal.
|
|