SE3_17 | Natuur en milieu
De Noordelijke IJszee is een uniek en kwetsbaar gebied. Het ligt grotendeels binnen de poolcirkel en wordt gekenmerkt door extreme kou, enorme hoeveelheden ijs en bijzondere dieren. Door klimaatverandering smelten zeeijs, pakijs, ijsschollen en delen van het landijs steeds sneller. Dat maakt het gebied extra gevoelig voor schade door nieuwe economische activiteiten. Begrippen over ijs, natuur en rechten helpen om te begrijpen waarom bescherming van dit gebied noodzakelijk is.
De Noordelijke IJszee ligt boven de poolcirkel, waar het grootste deel van het jaar bitter koud is. Een groot deel van het wateroppervlak is bedekt met zeeijs of met dik, samengeperst pakijs. De grens tussen open water en ijs heet de pakijsgrens. Door opwarming verschuift deze grens steeds verder naar het noorden; de uiterste pakijsgrens in de zomer ligt tegenwoordig veel noordelijker dan vroeger.
Naast drijvend ijs ligt er ook veel landijs op Groenland en in gletsjergebieden. Grote brokstukken van dit landijs kunnen afbreken tot een ijsberg, of in kleinere stukken uiteenvallen tot ijsschollen. Het smelten van landijs verhoogt de zeespiegel wereldwijd.
De Noordelijke IJszee heeft een rijke fauna: ijsberen gebruiken het pakijs om op te jagen, walrussen rusten op ijsschollen, en vissoorten leven in het koude, voedselrijke water. Deze dieren zijn volledig aangepast aan de aanwezigheid van ijs. Als het ijs verdwijnt, verliezen ze hun leefgebied.
Voor inheemse volkeren is het gebied ook van levensbelang. Zij hebben recht op een leefwijze die past bij hun omgeving. Dit raakt aan mensenrechten: wanneer ijs verdwijnt of visstand afneemt, verliezen zij hun bestaanszekerheid.
Volgens het Earth Charter hebben landen een gezamenlijke verantwoordelijkheid om unieke ecosystemen te beschermen, niet alleen voor zichzelf maar ook voor toekomstige generaties. De Noordelijke IJszee speelt een rol in het wereldklimaat: het reflecterende ijs houdt de aarde koel. Minder ijs betekent meer opwarming.
Door het smelten van ijs komen nieuwe mogelijkheden voor scheepvaart en winning van grondstoffen beschikbaar (zoals bij de Noordelijke doorvaart), maar dit verhoogt de druk op natuur en milieu. Zonder bescherming kan deze regio onherstelbare schade oplopen.
De Noordelijke IJszee ligt boven de poolcirkel, waar het grootste deel van het jaar bitter koud is. Een groot deel van het wateroppervlak is bedekt met zeeijs of met dik, samengeperst pakijs. De grens tussen open water en ijs heet de pakijsgrens. Door opwarming verschuift deze grens steeds verder naar het noorden; de uiterste pakijsgrens in de zomer ligt tegenwoordig veel noordelijker dan vroeger.
Naast drijvend ijs ligt er ook veel landijs op Groenland en in gletsjergebieden. Grote brokstukken van dit landijs kunnen afbreken tot een ijsberg, of in kleinere stukken uiteenvallen tot ijsschollen. Het smelten van landijs verhoogt de zeespiegel wereldwijd.
De Noordelijke IJszee heeft een rijke fauna: ijsberen gebruiken het pakijs om op te jagen, walrussen rusten op ijsschollen, en vissoorten leven in het koude, voedselrijke water. Deze dieren zijn volledig aangepast aan de aanwezigheid van ijs. Als het ijs verdwijnt, verliezen ze hun leefgebied.
Voor inheemse volkeren is het gebied ook van levensbelang. Zij hebben recht op een leefwijze die past bij hun omgeving. Dit raakt aan mensenrechten: wanneer ijs verdwijnt of visstand afneemt, verliezen zij hun bestaanszekerheid.
Volgens het Earth Charter hebben landen een gezamenlijke verantwoordelijkheid om unieke ecosystemen te beschermen, niet alleen voor zichzelf maar ook voor toekomstige generaties. De Noordelijke IJszee speelt een rol in het wereldklimaat: het reflecterende ijs houdt de aarde koel. Minder ijs betekent meer opwarming.
Door het smelten van ijs komen nieuwe mogelijkheden voor scheepvaart en winning van grondstoffen beschikbaar (zoals bij de Noordelijke doorvaart), maar dit verhoogt de druk op natuur en milieu. Zonder bescherming kan deze regio onherstelbare schade oplopen.
Examenvraag uitgewerkt
“Leg uit waarom het verdwijnen van pakijs gevolgen heeft voor zowel de natuur als de mensen die in het Noordpoolgebied leven.”
Wanneer door klimaatverandering de pakijsgrens naar het noorden verschuift, wordt het pakijs dunner en neemt het oppervlak af. IJsberen en walrussen verliezen dan hun leefgebied, waardoor de fauna in gevaar komt.
Inheemse groepen hebben recht op een veilige leefomgeving (mensenrechten) en gebruiken het ijs om te jagen en te reizen. Als het ijs verdwijnt, verdwijnen deze mogelijkheden.
Volgens het Earth Charter moeten landen zulke kwetsbare gebieden beschermen, omdat verlies van natuur leidt tot verlies van leefgebied voor mens én dier.
Leerdoelen
- Ik kan uitleggen wat zeeijs, pakijs, pakijsgrens, landijs, ijsberg en ijsschollen zijn en deze begrippen juist gebruiken bij de Noordelijke IJszee.
- Ik kan beschrijven waarom de Noordelijke IJszee een kwetsbaar gebied is door klimaatverandering en het smelten van zeeijs en landijs.
- Ik kan uitleggen hoe dieren en inheemse volkeren afhankelijk zijn van ijs en wat er gebeurt als hun leefgebied verdwijnt.
Aan de slag!
Kies één of twee opdrachten uit de bestanden en verwerk jouw keuze duidelijk in je schrift of portfolio. Schrijf de code en titel van de theorie altijd bovenaan je uitwerking.
|
|
|
LeerCheck
- Leg in je eigen woorden uit wat de pakijsgrens is en noem één verandering die nu plaatsvindt.
- Noem twee redenen waarom de Noordelijke IJszee extra kwetsbaar is door klimaatverandering.
- Kies één dier of één inheems volk en leg uit waarom ijs voor hen onmisbaar is.
Voor de docent
Gebruik werkvormen om de theorie snel en actief te bespreken in de klas. Voor verdieping of toetsing kun je de toetsvragen inzetten als formatieve check of proefwerkmateriaal.
|
|
|